مسئولین بندرترکمن حتما بخوانند!

برقراری عدالت، مستلزم مشارکت عمومی مردم در مدیریت کشور و نظارت عمومی آنان بر نهادهای حاکمیت است. این نظارت، آثاری چندسویه در پی دارد؛ از یک سو به واقعی شدن اولویت ها و تبدیل آن به گفتمان غالب می انجامد، از سوی دیگر فرایند گردش تجربیات و احیانا حل معضلات و عادلانه شدن فضا را تسهیل می کند و بالأخره این که مردم نیز در این فرایند به رشد و ارتقاء آگاهی ها و مهارت های سیاسی اجتماعی می رسند. جایگاه نقد در اسلام و در فروعی چون امر به معروف و نهی از منکر به خوبی مشخص است؛ بنیان گذاران انقلاب نیز سعی داشته اند این اصل را در ساختارهای قانونی جمهوری اسلامی جاری کنند. آگاهی از آراء و اندیشه های آن ها در حوزه نقد و عدالت خواهی، می تواند درک صحیحی از جایگاه نقد و نقادی در ساختار نظام سیاسی و اجتماعی کشور را به دست دهد.از شهید آیت ا… بهشتی علاوه بر دبیری شورای انقلاب، نایب رئیسی مجلس خبرگان قانون اساسی، دبیرکلی حزب جمهوری اسلامی و ریاست دیوان عالی و قوه قضائیه، باید به عنوان یکی از تئوریسین های انقلاب یاد کرد، زاویه نگاه او به ضرورت و شیوه نقد می تواند راه گشا باشد.

از نگاه شهید بهشتی، نقد بر مبنای امر به معروف و نهی از منکر تعریف می شود و یکی از جلوه های مهم این فریضه است. تحلیل نقد ذیل امر به معروف و نهی از منکر، از عنصر مسؤولیت خبر می دهد. از یک سو مسؤولیت بی تفاوت نبودن و نقد سازنده و روشن گر و از سوی دیگر مسؤولیت نقدپذیری: «من اعلام می کنم هر کس و به هر عنوان بخواهد جلوی انتقاد سازنده، یعنی همان امر به معروف و نهی از منکر عمومی اسلامی را در این پدیده جمهوری اسلامی بگیرد، از راه اسلام منحرف است و به عنوان مسلمان از او بیزارم.»

بر این اساس، همچنان که فریضه امر به معروف و نهی از منکر اختصاص به قشر و گروه خاصی ندارد، وظیفه نقد نیز بر عهده افرادی معین نخواهد بود. نقد از نگاه شهید بهشتی، حق و وظیفه ای همگانی است؛ حق نقد در نگاه او حتی به گستره مسلمانی هم محدود نیست: «برای همه مردم که صاحب هرگونه عقیده ای باشند؛ مسلمان یا کافر، عادل و فاسق، شهری و روستایی، ارتشی و غیر ارتشی، اداری و غیر اداری، روحانی و غیر روحانی، زن و مرد، کوچک و بزرگ، باسواد و بی سواد؛ انتقاد و خرده گیری دل سوزانه و راست گویانه از مسؤولان اداره کشور، از خرد و بزرگ برای همه آزاد است. شما مردم ایران مطمئن باشید که ما احدی را به دلیل انتقاد از خودمان یا انتقاد از دست اندرکاران دیگر جمهوری اسلامی به هیچ عنوان نمی گذاریم کسی تعقیب یا تهدید کند.»

نقد از نگاه شهید بهشتی، کارکردهایی دارد که موجبات کارآمدی نظام جمهوری اسلامی را فراهم می آورد و در حقیقت یک اقدام نظارتی و عملی اصلاحی محسوب می شود. شهید بهشتی هدف از نقد عملکرد مسؤولان را چنین تصویر می کند: «اشخاص بتوانند مسؤولان را متوجه نقایص کار خود کنند و آن ها با پی بردن به نقایص، برنامه و کارشان را اصلاح کنند.»با این مبنا و رویکرد می توان گفت که بستن باب انتقاد، به معنای بستن چشم و گوش نظارت و رضایت دادن به ضعف ها و نادرستی هاست.

اسلام نگاهی واقع بینانه به حکومت دارد؛ حکومت اسلامی نیز می تواند به اشتباهات و آلودگی ها دچار شود. اما آن چه حکومت اسلامی را از انحراف ها رهایی می بخشد، حضور توأم با نظارت و مراقبت مردم است. از این منظر، دغدغه مندان نسبت به حفظ سلامت و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی به حق نقد احترام می گذارند؛ چون دفاع از نظام بدون دفاع از حق نقد، نشان از ناآگاهی یا بی صداقتی دارد.

شهید بهشتی به این نکته به خوبی واقف بود که احترام به حق نقد، لوازمی را نیز به دنبال دارد که بی اعتنایی به آن ها هزینه های نابجایی را بر افراد تحمیل می کند. «امنیت» از جمله مهم ترین لوازم حق نقد است:«با صراحت این را می گویم، هر جا در هر گوشه ایران کسی مزاحم و معترض کسی دیگر شود که چرا نسبت به مسؤولان کشور انتقاد یا خرده گیری کردی، این مزاحمت کننده کارش مورد تنفر ماست. از همه برادرها و خواهرهای با ایمان و عاشق و شیفته انقلاب تقاضا می کنم جو پاک و مطهر جمهوری اسلامی را با این گونه موضع گیری های مخالف با اسلام آلوده نسازید و نگذارید کسی بتواند در داخل ایران و خارج ایران بگوید در این رژیم هم اختناق هست.»

یکی دیگر از لوازم حق نقد که آن را باید جزو وظایف حاکمیتی نیز برشمرد، فراهم کردن بستر مناسب نقد است که شهید بهشتی به این نکته نیز توجه داشته است: «دانشگاه باید جای آزادی باشد؛ برای اینکه این ها بتوانند از مسؤولان انتقاد کنند و دانشگاه هم باید سعی کند که مسؤولان را به آن جا دعوت بکند، تا این انتقادها با توضیح مسؤولان همراه باشد و چه خود این ها و چه انتقادکنندگان بتوانند به یک جمع بندی ساده برسند.»