آرمانگرایی، واقعیت و توهم

انقلاب اسلامی ایران را به معنای واقعی کلمه می توان یک پدیده آرمانگرایانه دانست. برپایی حکومت اسلامی کلان ترین آرمان نهفته در جنبش و بیداری مردم آن برهه از روزگار بود. برای تحقق این آرمان لاجرم باید حکومت طاغوت پهلوی ساقط می شد. اما به اعتراف و اذعان بسیاری مبارزان و محبوسین زندانهای شاه در آن زمان، کمترکسی تصور می کرد که در بهمن ماه سال 1357، سقوط رژیم پهلوی اتفاق بیفتد. اما این مهم اتفاق افتاد. بودند کسانی که در آن زمان به امام و اطرافیانش اینگونه القا می کردند که مگر می شود ژاندارم منطقه را به این سادگی از پا درآورد؟ و این چه توهمی است که شما دارید؟ اما مردم، امام و یاران، آرمانگرایانه برای حصول نتیجه و نیل به هدفشان از هیچ تلاش و تدبیری فروگذاز نمی کردند. اکنون که رهبر انقلاب سکان نظام برآمده از انقلاب اسلامی را به عهده دارند، چه در اظهارات و چه در اقدامات عملی به خوبی آن مشی حکیمانه امام را در اذهان یادآوری می کنند. لیکن شاید این روزها یک قول از ایشان که اتفاقا دارای حکمتی دقیق است، به دلایل مختلف ناشی از نگاههای سطحی به فرمایشات ایشان محل بحث بسیار واقع شده است:

" آرمانگرایی بدون دیدن واقعیات، به خیالپردازی و توهم منجر خواهد شد."

عده ای این فرمایش رهبری را دستمایه ای برای افاده معنای نادرست مقصود نظرشان می کنند و برخی سیاستهای اصولی و مقاومت مدارانه را زیر سئوال می برند. به عنوان مثال، با توجه به وقوع واقعیتی به نام تحریم، کمی نرمش در مقابل کشورهای غربی را تجویز می کنند. نقطه قابل تامل و دقت در اینجاست که دیدن واقعیات موجود در آن فرمایش رهبری، ناظر به مسیر و راه نیل به آرمان است و نه انتخاب سطح آرمانها. به این معنا انتخاب آرمان بلند، به معنای توهم نیست، بلکه توهم در این است که برای رسیدن به یک قله آرمانی بدون دیدن سنگلاخهای موجود در مسیر و بدون ملاحظه و محاسبه مخاطرات مسیر و پیش بینی راه عبور از مشکلات، اولین و شاید راحتترین راه را انتخاب نماییم. از چنین فرمایشی به هیچ وجه تنزل از آرمان افاده نمی گردد. چراکه آرمانها گرچه ممکن است درجات و مراتبی داشته باشند، اما آرمان به عدم تاثرش از شرایط آنی است که آرمان است. به دیگر سخن همانگونه که رهبر انقلاب نیز تصریح کردند: " نه در پیروزی های شیرین و نه در هزیمت های تلخ نباید دست از آرمانگرایی برداشت.".  از این روست که آرمانی که با توجه به واقعیتهای موجود انتخاب و طراحی شود را به سختی می توان «آرمان» نام نهاد. نتیجه اینکه آرمانها با توجه به واقعیات قابل تحقق اند نه قابل ترسیم.