تحزّب و گروه گرايي از منظر امام خميني(ره)

نظر اسلام درباره احزاب و گروه گرايي در آيات مختلف قرآن کريم بيان شده است، ضمن ارائه چند نمونه از اين آيات الهي ملاحظه خواهيم کرد که امام راحل(ره) در اين مورد چگونه در بيان و عمل بر طبق نظر اسلام و قرآن مي انديشيده است.۱ خداوند سبحان در سوره مائده آيه ۵۶ مي فرمايند: تنها حزب خدا فاتح و غالب خواهد بود. ۲ يا در سوره مومنون آيه ۵۲ و ۵۳ مي فرمايد: اين مردم همه يک دين و متفق و يک امت واحده بودند و من يگانه خداي شما هستم، پس از من بترسيد، آن گاه(مردم با وجود اين سفارش خداوند) امر دين خود را پاره پاره کردند. ۳ در سوره روم آيه ۳۲ مي فرمايد: از آن فرقه( هواپرست و نادان نباشيد) که دين فطري و توحيدي را متفرق ساختند و در آيين خود فرقه فرقه شده و از روي هواي نفس گروه گروه شدند. چرا که هر گروه و حزبي به اوهام باطل و عقايد فاسد خود دل شاد است و به آن چه خودپسنديده دل خوش گشتند. ۴ در سوره مجادله آيه ۱۹ خداوند سبحان مي فرمايد: اسلام فقط حزب الله را به رسميت مي شناسد و غير آن را حزب شيطان مي نامد و در اين آيه خداوند مي فرمايد: شيطان آن ها را سخت احاطه کرد که فکر و ذکر و ياد خداوند را به کلي از يادشان برد و آنان حزب شيطان هستند و حزب شيطان به حقيقت زيان کاران عالمند. ۵ در سوره مجادله در آيه ۲۲ خداوند حزب الله را چنين معرفي مي کند: اي رسول هر گز مردمي که ايمان به خدا و روز قيامت آورده اند چنين نخواهي يافت که دوستي با دشمنان خدا و رسول کنند. هر چند آن دشمنان پدران يا فرزندان و برادران و خويشان آن ها باشند. اين مردم پايدارند که خدا بر دل هايشان نور ايمان نگاشته و با روح قدسي الهي آن ها را مويد و منصور گردانده و در قيامت به بهشتي داخل مي کند که نهرهاي مصفا زير درختانش جاري است و جاودان در آن جا متنعمند و بالاتر از بهشت(رضوان) که خدا از آن ها خشنود و آن ها از خدا خشنوددند و اينان به حقيقت حزب خدا هستند. الا اي اهل ايمان بدانيد که حزب خدا رستگاران عالمند. امام امت نيز در تاييد سخنان باري تعالي بيان مي دارند که؛ من اين موعظه خداي تبارک و تعالي به لسان قران را به شما بيان مي کنم. اين موعظه به ما مي فهماند که بايد وحدت کلمه داشته باشيم؛ وجهه ما يک چيز باشد: «الله» ان تقوموا لله، قيام لله. ديگر نمي تواند کسي يک طرف برود و ديگري به طرفي ديگر. اگر ديديد که در يک قيامي دسته دسته و حزب شد و حزب و حزب و جبهه جبهه شد، بدانيد خدا در کار نيست. اگر همه با هم متوجه به يک نقطه باشند دعوت به وحدت کلمه است، به وحدت عقيده است. وحدت عقيده وحدت کلمه مي آورد، وحدت عمل مي آورد(صحيفه نور، جلد ۵، ص ۵۱۱). خداوند در آيات مختلف در قرآن کريم به مسلمانان هشدار مي دهد تا گرفتار تفرقه و چند دستگي نشوند و اتحاد و وحدت مسلمانان را از بزرگ ترين نعمت هاي الهي مي شمارد که خداوند محبت و الفت را در قلوب مسلمانان برقرار کرده است از جمله در سوره آل عمران در آيه ۱۰۳ چنين مي فرمايد: همگي به رشته دين خدا چنگ زده و به راه هاي متفرق نرويد(گروه گروه نشويد) و بياد آوريد اين نعمت بزرگ خدا(وحدت) را پاس داريد زيرا که شما با هم دشمن بوديد، خدا در دل هاي شما الفت و مهرباي انداخت و همه به لطف خدا برادر ديني يکديگر شديد. در صورتي که در پرتگاه آتش بوديد خدا شما را نجات داده. متاسفانه همان کشورهاي غربي که خود را مهد آزادي و دموکراسي و فعاليت آزاد احزاب معرفي مي کنند و قبله آمال روشنفکران جامعه ما مي باشند به رغم تبليغات پيرامون تکثر نيروهاي سياسي و احزاب متخلف و متفاوت، چيزي که ما شاهد آنيم اين است که در جوامع غربي هميشه رقابت انتخاباتي ميان دو يا سه حزي بيشتر نبوده و طي ده ها سال کشور بين اين دو حزب چرخيده است.

آن دو حزب نيز در کل تفاوت چنداني با يکديگر ندارند و در اهداف کلي مشترک هستند و اختلافات آن ها جزئي است، حال ما به عنوان مسلماناني که طبق دستورات ديني موظف به اتحاد هستيم به طور ناگهاني و چند روز مانده به انتخابات شاهد ظهور چندين حزب و جبهه هستيم که قارچ گونه در فضاي سياسي کشور مي رويند و براي مردم ليست انتخاباتي ارائه مي کنند و بعد از انتخابات نيز نيست و نابود مي شوند و يا به ابزاري جهت ضربه زدن به منافع ملي تبديل مي شوند. امام راحل در اين خصوص اشاره مي دارند که، توطئه ها براي همين است که شماها را از هم جدا کنند، دشمن کنند، قشرهاي مختلف درست کنند، گروههاي مختلف درست کنند همه با هم دشمن؛ و آن ها نتيجه اش را ببرند. نبايد ما بيدار بشويم؟ تا کي ما بايد غافل باشيم؟ ما را سال هاي طولاني غافل کردند و کلا همان را برداشتند، باز نبايد بيدار بشويم؟ شما دانشگاهي ها نبايد بيدار بشويد؟ شما علمانبايد بيدار بشويد؟ با همين تفرقه افکني ها ما را چاپيدند و بردند، و بر ما حکومت کردند و جوان هاي ما را در حبس آن قدر زجر دادند و با روحانيون ما آن طور که ديديد کردند و ساير اقشار هم آن طور، باز ما نبايد بيدار بشويم؟ باز ما بايد سر يک امور جزئي، که هيچ نيست، با هم اختلاف کنيم، و به جان هم بيفتيم؟ منبر را، محراب و دانشگاه را و اين ها همه بريزند به جان هم؟ نبايد ما توجه کنيم که اين دست ديگري است که آمده و دارد اين کار را انجام مي دهد؟ ....تکليف ما و تکليف شما اين است که توجه کنيم به اين توطئه هايي که براي تفرقه است الان؛ و آن ها را خنثي کنيم(صحيفه نور، جلد ۸، ص ۴۶۶). امام راحل بر اين نظر بود که بيگانگان با اين بازي تحزب گرايي که در جامعه اي هم چون جامعه ما به راه انداخته اند در واقع قصد دارند تا(وحدت کلمه) ما را سلب کنند. ايشان معتقد بودند که لحظه ضربه خوردن مسلمين همين لحظه اي است که در آن وحدت کلمه خود را از دست مي دهند و آسيب پذير مي شوند. خداوند سبحان در سوره شوري آيه ۱۴ مي فرمايد: مردم راه تفرقه و اختلاف نه پيمودند مگر پس از آن که علم و برهان بر آن ها آمد وليکن دانسته براي ظلم و تعدي به يکديگر اختلاف کردند و اگر کلمه رحمت الهي سبقت نگرفته بود البته ميان ستمکاران حکم به هلاک مي شد. امام نيز در سال ۵۸ در بياني تأمل برانگيز مي فرمايند که، همه ديديد در پناه وحدت کلمه و در پناه قدرت اسلام اين پيروزي را تحصيل کرديد و رمز پيروزي شما ايمان و وحدت کلمه بود، در ظرف يکي دو ماه قريب به صد گروه با اسم هاي مختلف اظهار وجود کردند. يعني آن انسجامي که ملت به هم پيدا کرد و آن وحدتي که ملت پيدا کرد، و اجانب احساس کردند که با وحدت کلمه ملت و با قدرت ايمان، هيچ قدرتي نمي تواند مقابله کند با اين قدرت، در صدد برامدند اين قدرت را تضعيف کنند؛ هم قدرت اسلامي را؛ و هم وحدت کلمه را. زحمت هاي چندين ساله اي که براي انسجام گروه هاي مختلف و براي وحدت کلمه بود، اجانب در صدد برامدند که به هدر بدهند اين زحمت را و با دست هاي ناپاک خودشان و با بي توجهي به بسياري از اشخاصي که ادعاي همه چيز مي کنند، اين زحمت ها نزديک است به هدر برود ....اي احزاب مختلف و اي گروه هاي مختلف اگر شما براي کشور خودتان دلسوز هستيد و براي ملتتان دلسوز هستيد، بايد بدانيد که اين ايجاد گروه هاي مختلف براي ملت سم کشنده اي است و کشور شما را باز به حال اول خداي نخواسته بر مي گرداند. اي اشخاص که داد از مليت مي زنيد، داد از دوستي با ملت مي زنيد، داد از دوستي با مستضعفين مي زنيد، اين اظهار وجودها، اين گروه گروه کردن ملت موجب اين مي شود که ملت را از دست مي دهيد، شما ها که حسن نيت داريد در تحت تاثير شياطيني که سوء نيت دارند واقع شده ايد. خداي تبارک و تعالي مي فرمايد واعتصموا بحبل الله جميعاً و لاتفرقوا، امر به اجتماع و نهي از منکر. شما ها اجتماع مسلمين را به هم مي زنيد و موجب تفرقه مي شويد... يک قدري در کارهاي خود تجديد نظر کنيد، گروه گروه مي شويد و هر گروهي مخالف گروهي ديگر. اگر همه در يک مسير مي رفتيد، باز مضايقه نبود که گروه هايي همه در مسير واحد لکن دست هاي خبيث اجانب در کار است که شما را ندانسته گروه گروه کند و مخالف با هم کند...(صحيفه نور، جلد ۸، ص ۴۷۸). گروه گرايي و قوم گرايي موجب تضعيف ملت مي شود، به قول معروف دست خدا همواره پشتيبان جماعت است همان طور که خداوند در سوره انفال آيه ۴۶ مي فرمايد: همه با روح وحدت ايماني پيرو فرمان خدا و رسول باشيد و هر گز راه اختلاف و تنازع که موجب تفرقه است نپوييد زيرا که شد، زندگي اجتماعي جوامع بشري نيز دستخوش دگرگوني هاي شگرفي گرديد و انديشمندان اجتماعي و سياسيون را بر آن داشت تا سازوکاري جديد براي مشارکت عموم مردم در سرنوشت خود بيابند و در جهت سازماندهي نيروهاي اجتماعي بينديشند. يکي از اين دستاورد ها ايجاد تشکيلات و احزاب مي باشد. نخستين خاستگاه احزاب جديد در غرب به ويژه در کشورهاي اروپايي بود، ويژگي مشترک اين گونه از احزاب و گروهها، سازماندهي و مشارکت در امور سياسي براي کسب قدرت و برنامه ريزي براي حفظ قدرت است، امروزه در کشورهايي که داراي نظام سياسي مستحکمي هستند معمولاً دو حزب قدرتمند که وابسته به شرکت هاي بزرگ و مسلط چند مليتي هستند سال هاست بر اريکه قدرت چنبره زده اند. در کشورهاي جهان سوم و در حال توسعه، احزاب سياسي با تقليد ناقص از احزاب کشورهاي غربي به صورت غير معمول و قارچ گونه شروع به فعاليت کردند و اغلب آن ها در اين زمينه از کارايي مناسبي برخوردار نيستند زيرا بعضي از احزاب به صورت يک شبه به وجود مي آيند و استراتژي و برنامه اي خاص ندارند و اکثر آنان نيز محلي براي جولان نيروهاي بيگانه مي شوند. سابقه پيدايش احزاب و گروه ها سياسي در ايران به بعد از دوران نهضت مشروطه باز مي گردد ودر واقع در دومين دوره مجلس شوراي ملي، افرادي نظير تقي زاده ها تحت تاثير مشاهدات خود در کشورهاي غربي به فکر ايجاد احزاب سياسي افتادند. امام خميني کبير(ره) در اين مورد بيان داشتند که، اصل اين احزابي که در ايران از صدر مشروطيت پيدا شده است، آن که انسان مي فهمد اين است که اين احزاب ندانسته به دست ديگران پيدا شده است؛ و خدمت به ديگران بعضي از آنها نيز به بيگانگان خدمت مي کردند....احزاب در آن جا( اروپا) اين گونه نبوده که يکي از آن ها به نفع دولتشان يا مملکت شان نظر بدهد و ديگري چيز ديگري بگويد(صحيفه نور، جلد ۴، ص ۲۳۵). ولي امام معتقد بود که بنياد تحزب در ايران براي اتحاد مملکت نبود بلکه توطئه اي بود براي تفرقه مردم از يکديگر و در اين زمينه مي فرمودند که، گروه گروه مي شويد وهر گروهي مخالف گروه ديگر. اگر همه در يک مسير مي رفتيد، مضايقه اي نبود لکن دست هاي خبيث اجانب در کار است که شما را ندانسته متفرق و گروه گروه کند. آن هايي که مي خواهند کما را چپاول کنند و ذخاير ما را ببرند و ما را به بندگي بکشند، مشاهده کرده اند که دو چيز ما را پيروز نموده: يکي ايمان و ديگري وحدت کلمه است. با دست عمال خودشان اين رمز پيروزي که داراي دو جهت بود را مورد هجمه قرار دادند. در سطح وسيعي در ايران مشغول تفرقه افکني شدند. احزاب مختلفه؛ گروههاي مختلف؛ جبهه هاي مختلف و مع الاسف همه با هم مخالف. اين وحدت کلمه را دارند از ما مي گيرند(صحيفه نور، جلد ۵، ص ۲۷۵). در دوره فعاليت هاي سياسي احزاب در ايران در سال هاي ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ بود که به علت فضاي نسبتاً باز سياسي که به واسطه خلع قدرت سياسي به وجود امده بود تعداد زيادي از احزاب به وجود امدند. البته اکثر اين احزاب در حول يک شخصيت سياسي شکل مي گيرند و با خروج آن فرد از صحنه احزاب متبوع نيز متلاشي مي شوند مثل حزب دموکرات ايران به رهبري احمد قوام، يا جبهه ملي به رهبري محمد مصدق که با کودتاي سال ۱۳۳۲توقيف و منحل شد. از کودتاي ۱۳۳۲ تا پايان دوران سلطنت منحوس پهلوي احزاب فرمايشي زيادي همچون حزب مردم، ايران نوين، رستاخيز تشکيل شدند که به هيچ وجه مورد استقبال مردم قرار نگرفتند. دوره سوم فعاليت احزاب در ايران پس از پيروزي انقلاب اسلامي خصوصاً بين سال هاي ۷ ۱۳۵۶ بود. در اين دوره با ايجاد فضاي پر شور دوران انقلاب در کشور تعداد زيادي از احزاب و گروهها اعلام موجوديت کردند. متاسفانه در اين دوره نيز تعداد بسياري از اين گروه ها متاثر از جريان هاي برون مرزي بودند، لذا پس از مدتي کوتاه چهره آنان بر ملا شد و از مسير انقلاب جدا شدند و رو در روي ملت و نظام قرار گرفتند و با شروع ترورهاي، توطئه ها و شورش هاي مسلحانه آن ها عليه نظام نوپاي جمهوري اسلامي و تحميل هزينه هاي بسيار بر ملت، فعاليت اکثر اين احزاب و گروه ها متوقف شد و سران ان ها از کشور فرار کردند. از اين رو بود که امام تاکيد داشتند ايجاد احزاب مختلف از صدر مشروطه به بعد تماماً در راستاي ايجاد تفرقه بوده و اساساً هدف اين بود که مسلمين را متفرق کنند. امام راحل تاريخ اين حزب گرايي را که ساخته غربيان در کشورهاي خاورميانه بود را چيزي بيش از سيصد سال مي داند. و حزب گرايي و گروه گرايي را عامل تشنجات سياسي مي دانند. متاسفانه در آستانه انتخابات مجلس شواري اسلامي باز ما شاهد ظهور قارچ گونه احزاب و گروه هايي هستيم که يک شبه توسط تعدادي افراد محدود تشکيل مي شوند، به ويژه در بين کساني که مدعي اصولگرايي هستند، ولي در ميان اينان هستند کساني که به سخنان امام راحل و مقام معظم رهبري توجه ندارند، در اين برهه حساس انقلاب و پيچ تاريخ که انقلاب اسلامي به الگويي براي بيداري اسلامي در کشورهاي منطقه شده و چشم اميد ميليون ها مسلمان به اين انقلاب دوخته شده است، دشمنان براي ايجاد تفرقه و شکاف و اختلاف به رجال و احزاب و گروه هاي طمع کرده اند و در صدد اند از ضعف شخصيتي بعضي خواص که در اثرحب دنيا و مال و مقام و فرزند و گروه مطبوعاشان غرق شده اند روحيه انقلابي را بخشکاند و هر يک راه به راه خود کشاند و از صراط مستقيمي که امام امت نشان دادند منحرف نمايد. اگر چه رقابت انخاباتي براي ايجاد نشاط و تحرک در جامعه براي مشارکت حداکثري لازم است ولي اين رقابت نبايد بهانه تقابل ها و دشمني ها شود چرا که اين کار خلاف مصلحت و رسم اصولگرايي است. همه طيف هاي وفادار به نظام بايد دست در دست هم دهند و براي سازندگي و اباداني کشور به پا خيزند. اکنون که دشمن زخم خورده در معرض زوال و ناتواني قرار گرفته بيشتر نيازمند اتحاد و تمرکز هستيم که با ايثار و گذشت از منافع شخصي و گروهي و حزبي عبور کنيم و توجه بيشتر به منافع ملي با انسجام ملي و همدلي همه آحاد ملت چالش زدايي کنيم و گرنه در هميشه تاريخ سرزنش خواهيم شد. در اين برهه حساس که به قول حضرت آقا در پيچ تاريخي قرار گرفته ايم. از چهره هاي اصولگرا انتظار اين است که با سعه صدر بر روي اشتراکات و منافع ملي امت اسلام متحد شوند و موجب پراکنده شدن آراء امت حزب الله نگردند چرا که با ادامه اين رويه خداي ناکرده بعد از انتخابات نيز زاويه بين اصولگرايان بيشتر خواهد شد. اگر چنين وضعيتي پيش بيايد پشيماني نه تنها بي فايده است بلکه موجب شماتت آيندگان نيز خواهند شد.
 
منبع: روزنامه کيهان