عدالتخواهی، ظلم ستیزی و ...

 

 

 

ارزشهای دینی نظیر عدالتخواهی، ظلم‏ستیزی و ... همیشه در معرض انواع گوناگون تعرضات و حملات بداندیشان دنیاپرست و دنیاپرستان ماده‏گرایی بوده است که آن را مانع هوسرانیها، فزون‏خواهیها، زورگوییها و سلطه‏طلبیهای خود می‏دانند

 

امام علی(ع) در بخشی از سخنان خویش تفاوت آگاهانه و ترک امر به معروف و نهی از منکر را دلیل اصلی سقوط تمدن‏ها می‏داند.

«... لاتترکوا الامر بالمعروف و النهی عن المنکر فیولی علیکم اشرارکم».

(امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که تبهکاران بر شما چیره می‏شوند.)

نه تنها ترک ظلم ستیزی و مرگ تفکر عدالتخواهی باعث سلطۀ اشرار و ستمگران بر جامعه می‏گردد بلکه شریعت و دین (و در واقع تفکر دینی و مذهبی) نیز قوام و پایۀ خود و در نتیجه قدرت پویایی خود را از دست می‏دهد. امام علی(ع) در این ارتباط می‏فرماید:

«قوام الشریعة الامر بالمعروف و النهی عن المنکر» [

(قوام و جوهرۀ وجودی شریعت، امر به معروف و نهی از منکر است.)

. عوامل متعددی باعث مرگ تفکر ظلم‏ستیزی و عدالتخواهی شده بود که برخی از آنها عبارت است از:

1 - ترس از زیان مالی و جانی؛ به گونه‏ای که افراد حفظ خود و جان خود را از عدالتخواهی و قیام برای برپایی عدالت برتر و بالاتر می‏دانستند و چون احساس خطر می‏کردند لذا لب فرو می‏بستند و ظلم همچنان بر سلطۀ خود ادامه می‏داد.

2 - ضعف ایمان دینی؛ با کاهش قدرت اعتقادی افراد و سست شدن ایمان آنها، توانایی ایستادگی در مقابل ظلم و ستم را از دست داده بودند. به همین جهت از ظلم‏ستیزی و عدالتخواهی روگردان بودند.

3 - حرص و طمع و دنیاپرستی؛ طمع و دنیاپرستی تفکر ظلم ستیزی و عدالتخواهی را می‏میراند و تفکر تملق‏گرایانه و چاپلوسی را احیا می‏سازد. وقتی انسان به دام حرص و آز گرفتار می‏شود، قدرت «امر به معروف» و «ستیز و مبارزه با ظلم و بیعدالتی» و جرأت بر مقابله با کژیها و نارواییها را از دست می‏دهد.

4 - ندادن احتمال اثر؛ یکی دیگر از عوامل عمدۀ مرگ تفکر ظلم‏ستیزی، ندادن احتمال اثر فوری و در زمان است. به گونه‏ای که افراد استدلال می‏کنند که مبارزه ما اثر ندارد و کسی آن را نمی‏پذیرد و بدینسان تکلیف را از دوش خود ساقط می‏کنند. اینگونه افراد فکر می‏کنند، تأثیر مقابله با ظلم و بیعدالتی باید آنی و گذرا و فوری باشد. در حالیکه در مبارزه با ظلم و ستم و بیعدالتی و قیام در راه حق همیشه نباید منتظر اثر و نتیجه بود بلکه باید آن را به مثابه تکلیف نگریست.

5 - روحیه سازشکاری و مداهنه با اهل ظلم و ستم ؛ سازشکاران توانایی ظلم‏ستیزی و عدالتخواهی را از دست می‏دهند و به علت سازش و مداهنه حاضر به همکاری با ظلم می‏گردند.

6 - حفظ آبرو؛ برخی نیز به اعتبار اینکه مبارزه با ظلم و ستم و بیعدالتی در جامعه‏ای که در تمام ابعاد آن بیعدالتی حاکم است، نتیجه‏ای جز رفتن آبروی آنها و پایمال شدن شخصیت آنها به دنبال ندارد؛ از این رو به علت سرزنش مردم و ملامت دیگران از مبارزه با ظلم و بی‏عدالتی چشم می‏پوشند. در حالیکه در روایات آمده است:

«... وصکوا بها حیاهم و لاتخافوا فی الله لومة لائم».

(... و پیشانی بدکاران را محکم بکوبید (با آنها بستیزید) و در راه خدا از ملامت و سرزنش دیگران هراس نداشته باشید.)

7 - جبرگرایی؛ جبرگرایی مسلکی فلج کننده و میرانندۀ تفکر ظلم‏ستیزی و عدالتخواهی است و دست تطاول زورگویان را درازتر و انتقام و دادخواهی مظلومان را تنگتر می‏کند.

8 - برداشتهای غلط؛ از سایر ابعاد دینی چون صبر، توکل، حلم، انتظار فرج.

9 - جامعه‏گریزی؛ و دوری از مردم و جامعه که باعث بی‏اعتنایی و بی‏خبری می‏گردد.